Dây dẫn nhỏ quá thì nóng, cháy cách điện, sụt áp làm động cơ khó khởi động; lớn quá thì tốn tiền và khó thi công. Chọn tiết diện là cân bằng giữa nhiệt (dây chịu được dòng lâu dài), sụt áp (điện áp cuối đường dây đủ cho tải) và ngắn mạch (dây chịu được nhiệt trong thời gian CB cắt).
- Áp dụng điều kiện Ib ≤ In ≤ Iz với hệ số hiệu chỉnh.
- Tính sụt áp ba pha khi chạy và khi khởi động động cơ.
- Kiểm tra ổn định nhiệt khi ngắn mạch.
1. Trình tự

Khả năng chịu dòng Iz phụ thuộc: vật liệu (đồng/nhôm), cách điện (PVC 70 °C, XLPE 90 °C), phương pháp lắp đặt (trong ống, trên máng, chôn đất…), nhiệt độ môi trường và số mạch đi cạnh nhau. Bảng tham khảo cho cáp đồng nhiều lõi, 3 dây mang tải, theo IEC 60364-5-52 (giá trị điển hình – luôn tra bảng của tiêu chuẩn hoặc catalog cáp bạn dùng):
| S (mm²) | PVC, trong ống trên tường (B2) | PVC, trên máng thoáng (E) | XLPE, trên máng thoáng (E) |
|---|---|---|---|
| 2,5 | ~20 A | 25 A | 32 A |
| 4 | ~27 A | 34 A | 42 A |
| 6 | ~34 A | 43 A | 54 A |
| 10 | ~46 A | 60 A | 75 A |
| 16 | ~62 A | 80 A | 100 A |
| 25 | ~80 A | 101 A | 127 A |
Hệ số hiệu chỉnh: nhiệt độ môi trường 40 °C (bảng gốc 30 °C) – khoảng 0,87 với PVC, 0,91 với XLPE; nhiều mạch đi chung – ví dụ 4 cáp nhiều lõi sát nhau trên máng khoảng 0,77–0,8. Điều kiện: k · Iz ≥ In của CB.
2. Sụt áp

Với mạch ba pha: ΔU% = √3 · I · L · (R·cosφ + X·sinφ) / U × 100, trong đó R = ρ/S (Ω/m, ρ ≈ 0,0225 Ω·mm²/m cho đồng ở nhiệt độ làm việc), X ≈ 0,08 mΩ/m với cáp nhiều lõi. Giới hạn hay dùng: 3% cho chiếu sáng, 5% cho tải khác (IEC 60364-5-52 phụ lục G, cho lưới từ trạm riêng có thể nới hơn). Khi khởi động động cơ (dòng 6·In, cosφ ≈ 0,3–0,4), sụt áp nên dưới 10–15% để động cơ đủ mô-men khởi động và không làm rơ contactor khác.
import math
RHO_CU = 0.0225 # ohm.mm2/m, đồng ở nhiệt độ làm việc
X_PER_M = 0.00008 # ohm/m, cáp nhiều lõi
def vdrop_3ph(i_a, length_m, s_mm2, pf=0.85, u_v=400.0):
r = RHO_CU / s_mm2
sin = math.sqrt(1 - pf * pf)
return math.sqrt(3) * i_a * length_m * (r * pf + X_PER_M * sin) / u_v * 100
for s in (4, 6, 10):
run = vdrop_3ph(20.5, 100, s)
start = vdrop_3ph(20.5 * 6, 100, s, pf=0.35)
print(f'{s:>2} mm2: chay {run:4.2f} %, khoi dong {start:4.1f} %')
# 4 mm2: chay 4.28 %, khoi dong 10.7 %
# 6 mm2: chay 2.87 %, khoi dong 7.4 %
# 10 mm2: chay 1.74 %, khoi dong 4.6 %
3. Ví dụ đầy đủ
Động cơ 11 kW, Ib = 20,5 A, cáp đồng PVC nhiều lõi đi trên máng cùng 3 cáp khác, nhiệt độ 40 °C, dài 100 m:
- CB: In = 25 A.
- Hệ số: k = 0,87 × 0,8 ≈ 0,70.
- 4 mm²: 34 × 0,70 = 23,7 A < 25 A → không đạt. 6 mm²: 43 × 0,70 = 29,9 A ≥ 25 A → đạt về nhiệt.
- Sụt áp 6 mm² × 100 m: 2,9% khi chạy, khoảng 7,4% khi khởi động → đạt.
- Kết luận: cáp 4 lõi 6 mm² + PE (hoặc cáp 4×6 + PE 6 mm²).
4. Kiểm tra ngắn mạch
Dây phải chịu được nhiệt sinh ra trong thời gian CB cắt dòng ngắn mạch: k² · S² ≥ I² · t, với k = 115 cho đồng – PVC, 143 cho đồng – XLPE. Với CB cắt tức thời, dùng giá trị năng lượng cắt I²t do hãng công bố. Ví dụ dây 1,5 mm² PVC chịu được I²t ≤ (115 × 1,5)² ≈ 29 750 A²s – vì vậy dây điều khiển nhỏ phải có bảo vệ riêng phù hợp.
5. Sai lầm thường gặp
- Tra bảng "dòng cho phép" của dây đơn đi thoáng cho cáp đi trong ống kín – sai 30–40%.
- Quên hệ số nhóm khi hàng chục cáp đi chung một máng.
- Không kiểm tra sụt áp với tuyến dài (bơm giếng, băng tải xa).
- Dây trung tính nhỏ hơn dây pha khi có nhiều tải phi tuyến (LED, máy tính, biến tần 1 pha) – dòng hài bậc 3 cộng dồn trên trung tính.