Mọi bước chọn thiết bị cho động cơ – aptomat, contactor, rơ le nhiệt, tiết diện dây, biến tần – đều bắt đầu từ một con số: dòng điện định mức của động cơ. Tính sai con số này thì toàn bộ thiết kế phía sau đều sai.

Sau bài này bạn sẽ:
  • Đọc đúng thông tin trên nhãn động cơ.
  • Tính được dòng định mức khi không có nhãn và kiểm tra nhanh bằng quy tắc 2 A/kW.
  • Biết dòng nào dùng để chọn thiết bị nào.

1. Đọc nhãn động cơ

Thông số trên nhãnÝ nghĩa
P (kW) – ví dụ 11 kWCông suất cơ trên trục ở tải định mức (HP × 0,746 = kW)
U (V) – 230 Δ / 400 YĐấu tam giác khi lưới 230 V dây, đấu sao khi lưới 400 V dây
I (A) – 35,5 Δ / 20,5 YDòng định mức tương ứng từng cách đấu
cosφ – 0,85Hệ số công suất ở tải định mức
n (vòng/phút) – 1465Tốc độ định mức (4 cực, 50 Hz: tốc độ đồng bộ 1500)
IE3, η – 91%Cấp hiệu suất (IEC 60034-30-1) và hiệu suất
S1, IP55, Ins. FChế độ làm việc liên tục, cấp bảo vệ, cấp cách điện
SF 1.15 (động cơ NEMA)Hệ số phục vụ – cho phép quá tải 15% liên tục
Có nhãn thì dùng nhãn. Công thức chỉ để ước tính khi nhãn mờ/mất, hoặc để kiểm tra chéo số liệu trên nhãn.

2. Công thức

Hình 1. Công suất trên nhãn là công suất cơ; dòng điện phụ thuộc thêm hiệu suất và hệ số công suất.
Hình 1. Công suất trên nhãn là công suất cơ; dòng điện phụ thuộc thêm hiệu suất và hệ số công suất.

Công suất điện lấy từ lưới: Pin = √3 · U · I · cosφ. Công suất cơ ra trục: P = Pin · η. Suy ra:

I = P / (√3 · U · η · cosφ)  (3 pha)     I = P / (U · η · cosφ)  (1 pha)

Ví dụ: động cơ 11 kW, 400 V, η = 0,91, cosφ = 0,85 → I = 11 000 / (1,732 · 400 · 0,91 · 0,85) ≈ 20,5 A. Ở lưới 380 V cùng động cơ đó: ≈ 21,6 A.

import math


def motor_current(p_kw, u_v=400, eff=0.9, pf=0.85, phases=3):
    p_w = p_kw * 1000
    if phases == 3:
        return p_w / (math.sqrt(3) * u_v * eff * pf)
    return p_w / (u_v * eff * pf)


for p, eff, pf in [(2.2, 0.84, 0.81), (11, 0.91, 0.85), (45, 0.94, 0.87)]:
    print(f'{p:5.1f} kW -> {motor_current(p, 400, eff, pf):6.1f} A')
# 2.2 kW -> 4.7 A ; 11 kW -> 20.5 A ; 45 kW -> 79.4 A

3. Quy tắc nhanh và bảng tham khảo

Hình 2. Dòng định mức ước tính theo công suất ở 400 V và 380 V – quy tắc nhanh khoảng 2 A/kW.
Hình 2. Dòng định mức ước tính theo công suất ở 400 V và 380 V – quy tắc nhanh khoảng 2 A/kW.

Với động cơ 4 cực ở 380–400 V, dòng định mức xấp xỉ 2 A cho mỗi kW (động cơ nhỏ dưới 1 kW cao hơn, động cơ lớn thấp hơn một chút). Dùng quy tắc này để phát hiện số liệu vô lý: động cơ 7,5 kW mà nhãn ghi 40 A là đang đọc nhầm dòng đấu tam giác 230 V.

P (kW)η điển hìnhcosφ điển hìnhI ở 400 VI ở 380 V
0,750,800,751,8 A1,9 A
2,20,840,814,7 A4,9 A
5,50,880,8310,9 A11,4 A
110,910,8520,5 A21,6 A
220,9250,8639,9 A42,0 A
450,940,8779,4 A83,6 A
900,950,88155,4 A163,6 A

(η và cosφ là giá trị điển hình để minh họa; số liệu thật khác nhau theo hãng và cấp hiệu suất.)

4. Các loại dòng cần biết

DòngĐộ lớnDùng để
Định mức InTheo nhãnChọn contactor (AC-3), chỉnh rơ le nhiệt, chọn dây
Làm việc thực tế IbĐo bằng ampe kìm khi máy chạy tảiĐánh giá mức tải, phát hiện quá tải
Khởi động Ist5–8 × In (IE3 có thể cao hơn) trong vài giâyChọn đặc tính cắt từ của CB, kiểm tra sụt áp khi khởi động
Đỉnh xung đóngCó thể tới 2 lần Ist trong vài mili giâyNguyên nhân CB cắt từ khi đóng – chọn CB motor phù hợp

5. Từ dòng điện tới thiết bị (xem các bài sau)

  • CB bảo vệ động cơ (bài #6): dòng chỉnh nhiệt ≈ In, cắt từ không tác động khi khởi động.
  • Contactor (bài #7): Ie theo AC-3 ≥ In.
  • Rơ le nhiệt (bài #8): dải chỉnh chứa In, đặt bằng dòng nhãn.
  • Dây dẫn (bài #9): khả năng tải ≥ dòng bảo vệ, sụt áp khi chạy và khi khởi động trong giới hạn.

6. Sai lầm thường gặp

  • Lấy kW chia √3·U mà quên η, cosφ → dòng nhỏ hơn thật 20–30%.
  • Đọc nhầm dòng Δ/Y trên nhãn.
  • Chỉnh rơ le nhiệt theo dòng đo được lúc chạy không tải → nhảy khi tải đầy.
  • Quên hệ số điện áp: lưới thấp (360 V) làm dòng tăng, động cơ nóng hơn.

Tài liệu tham khảo