Contactor là "công tắc điều khiển từ xa" chuyên đóng cắt tải công suất lớn: cuộn hút nhận tín hiệu nhỏ (24 V DC từ PLC, 220 V AC từ nút nhấn) để đóng các tiếp điểm chính mang dòng động cơ. Contactor không phải thiết bị bảo vệ – nó đóng cắt thường xuyên hàng trăm nghìn lần, còn bảo vệ là việc của CB và rơ le nhiệt.

Sau bài này bạn sẽ:
  • Hiểu cấu tạo và đọc đúng số đầu cực contactor.
  • Chọn contactor theo cấp sử dụng AC-3/AC-4, điện áp cuộn hút, tiếp điểm phụ.
  • Hiểu phối hợp bảo vệ type 1 và type 2.

1. Cấu tạo và ký hiệu

Hình 1. Cấu tạo contactor 3 pha và quy ước đánh số đầu cực tiếp điểm chính, cuộn hút, tiếp điểm phụ.
Hình 1. Cấu tạo contactor 3 pha và quy ước đánh số đầu cực tiếp điểm chính, cuộn hút, tiếp điểm phụ.
PhầnĐầu cựcGhi chú
Tiếp điểm chính1/L1–2/T1, 3/L2–4/T2, 5/L3–6/T3Số lẻ phía nguồn, số chẵn phía tải
Cuộn hútA1–A2Điện áp ghi trên cuộn: 24 V DC, 24/110/220 V AC…
Tiếp điểm phụ NO13–14, 43–44…Số đơn vị 3–4 = thường mở
Tiếp điểm phụ NC21–22, 31–32…Số đơn vị 1–2 = thường đóng

2. Cấp sử dụng (utilization category)

Hình 2. Dòng khi đóng và khi cắt theo cấp sử dụng AC-1, AC-3, AC-4.
Hình 2. Dòng khi đóng và khi cắt theo cấp sử dụng AC-1, AC-3, AC-4.

IEC 60947-4-1 phân loại theo điều kiện đóng cắt. Cùng một contactor, dòng cho phép rất khác nhau theo cấp:

  • AC-1: tải không cảm hoặc ít cảm (sưởi, điện trở) – dòng cho phép lớn nhất.
  • AC-3: động cơ lồng sóc: đóng lúc khởi động (6·Ie), cắt khi đang chạy (1·Ie). Dùng cho phần lớn ứng dụng: bơm, quạt, băng tải.
  • AC-4: chạy nhích (inching), hãm ngược, đảo chiều khi đang chạy – cắt dòng khởi động mỗi lần. Ví dụ một contactor 32 A AC-3 có thể chỉ khoảng 15 A ở AC-4 cho cùng tuổi thọ (xem catalog).
  • AC-15 / DC-13: cho tiếp điểm phụ đóng cắt cuộn hút, van điện từ.

3. Chọn contactor

  1. Dòng AC-3 ≥ dòng định mức động cơ ở điện áp làm việc (catalog thường ghi cả kW ở 400 V). Ví dụ động cơ 11 kW, 20,5 A → contactor 25 A AC-3 (11 kW ở 400 V).
  2. Nếu đóng cắt thường xuyên hoặc có chạy nhích/đảo chiều → chọn theo AC-4 hoặc tăng một cỡ.
  3. Điện áp cuộn hút theo mạch điều khiển: 24 V DC cho tủ PLC hiện đại (an toàn hơn, không phụ thuộc chất lượng lưới), 220 V AC cho mạch đơn giản.
  4. Số tiếp điểm phụ: duy trì (13–14), liên động (21–22), báo trạng thái về PLC; thêm khối phụ gắn mặt nếu cần.
  5. Phụ kiện: khối liên động cơ khí (đảo chiều, bài #13–14), mạch dập RC/varistor/diode cho cuộn hút để bảo vệ ngõ ra PLC.
Cuộn hút DC trên mạch PLC transistor phải có diode dập (hoặc dùng loại có sẵn bộ dập). Xung ngược khi cắt cuộn hút có thể phá ngõ ra transistor của PLC.

4. Phối hợp với CB: type 1 và type 2

Type 1Type 2
Sau ngắn mạchKhông gây nguy hiểm cho người; contactor/rơ le nhiệt có thể hỏng, phải thayKhông hư hỏng; chỉ cho phép tiếp điểm hàn nhẹ tách ra được; dùng lại ngay
Dùng khiÍt quan trọng, chấp nhận dừng lâuDây chuyền cần khôi phục nhanh – khuyến nghị cho nhà máy

Phối hợp type 2 chỉ đạt được với đúng tổ hợp CB + contactor + rơ le nhiệt đã được hãng thử nghiệm – tra trong bảng phối hợp (coordination table) của nhà sản xuất.

5. Lắp đặt và kiểm tra

  • Siết đầu cực đúng mô-men (catalog ghi N·m); lỏng đầu cực là nguyên nhân phát nhiệt số một.
  • Đảm bảo khoảng hở thông gió khi lắp nhiều contactor sát nhau.
  • Kiểm tra điện áp cuộn hút thực tế: thấp hơn 85% Uc làm contactor rung, kêu, tiếp điểm cháy rỗ.
  • Contactor kêu "è è" (cuộn AC): mặt lõi bẩn, vòng ngắn mạch gãy, hoặc điện áp thấp.

6. Sai lầm thường gặp

  • Chọn theo dòng AC-1 ghi to trên vỏ cho tải động cơ.
  • Dùng contactor làm thiết bị cách ly khi bảo trì – tiếp điểm có thể bị hàn dính.
  • Dùng contactor AC-3 cho mạch đảo chiều nhích liên tục → tiếp điểm mòn sau vài tháng.
  • Nhầm cuộn 24 V AC với 24 V DC.

Tài liệu tham khảo