Arduino Uno không có bộ chuyển đổi số–tương tự (DAC) thật. Để "giảm độ sáng" LED hay "giảm tốc" quạt, chip dùng kỹ thuật PWM – điều chế độ rộng xung: bật tắt chân rất nhanh, thay đổi tỉ lệ thời gian bật. Tải có quán tính (mắt người, động cơ, tụ lọc) chỉ "thấy" giá trị trung bình.

1. PWM trông như thế nào

Hình 1. Ba mức duty cycle 25 %, 50 %, 75 % với cùng tần số.
Hình 1. Ba mức duty cycle 25 %, 50 %, 75 % với cùng tần số.

Duty cycle là phần trăm thời gian ở mức HIGH trong một chu kỳ. Hàm analogWrite(pin, value) nhận value từ 0 (luôn tắt) đến 255 (luôn bật): 64 ≈ 25 %, 128 ≈ 50 %, 191 ≈ 75 %.

Chân PWM trên UnoTần số mặc địnhTimerGhi chú
5, 6~980 HzTimer0Timer0 cũng dùng cho millis(), delay() – không nên đổi tần số
9, 10~490 HzTimer1Thư viện Servo dùng Timer1 → mất PWM ở 9, 10
3, 11~490 HzTimer2Hàm tone() dùng Timer2

2. Điện áp trung bình và độ sáng cảm nhận

Hình 2. Điện áp trung bình tăng tuyến tính, nhưng mắt người cảm nhận độ sáng theo đường cong.
Hình 2. Điện áp trung bình tăng tuyến tính, nhưng mắt người cảm nhận độ sáng theo đường cong.

Điện áp trung bình = 5 V × duty. Tuy nhiên mắt người nhạy hơn ở vùng tối, nên tăng analogWrite đều đặn sẽ thấy LED sáng nhanh ở đầu rồi gần như không đổi ở cuối. Hiệu chỉnh gamma (lũy thừa khoảng 2,2) giúp hiệu ứng mờ dần trông tự nhiên.

3. Làm mờ LED không chặn chương trình

const int LED_PIN = 9;
int level = 0, step = 1;
unsigned long tLast = 0;

byte gamma8(byte x) {                    // hiệu chỉnh gamma ~2.2 (xấp xỉ bằng bình phương)
  return (unsigned int)x * x / 255;
}

void setup() { pinMode(LED_PIN, OUTPUT); }

void loop() {
  if (millis() - tLast >= 8) {           // cập nhật mỗi 8 ms → ~4 s cho một chu kỳ sáng-tối
    tLast = millis();
    level += step;
    if (level <= 0 || level >= 255) step = -step;
    analogWrite(LED_PIN, gamma8(level));
  }
  // vòng lặp vẫn rảnh để đọc nút, cảm biến…
}

Biến thể thường dùng: đọc biến trở bằng analogRead(A0) (0–1023) rồi analogWrite(9, analogRead(A0) / 4) để chỉnh độ sáng bằng tay.

4. Điều khiển tải công suất bằng MOSFET

Hình 3. Điều khiển tải 12 V bằng PWM qua MOSFET logic-level IRLZ44N.
Hình 3. Điều khiển tải 12 V bằng PWM qua MOSFET logic-level IRLZ44N.

Chân Arduino chỉ cấp ~20 mA nên tải 12 V phải qua khóa điện tử. Chọn MOSFET kênh N loại logic-level (mở hoàn toàn ở 4,5–5 V, ví dụ IRLZ44N, AO3400) thay vì IRF540/IRFZ44N (cần ~10 V mới mở hết, sẽ nóng).

  • Điện trở cổng 100 Ω: hạn dòng nạp tụ cổng, giảm dao động.
  • Điện trở 10 kΩ kéo cổng xuống GND: giữ MOSFET tắt khi Arduino đang khởi động.
  • Diode chống ngược song song với tải cảm (quạt, động cơ, cuộn van) để dập điện áp cảm ứng khi ngắt.
  • GND của nguồn 12 V nối chung GND Arduino.
PWM 490 Hz đi vào động cơ có thể gây tiếng rít. Với quạt/động cơ, có thể nâng tần số Timer1 (chân 9/10) lên ~31 kHz bằng cách đặt thanh ghi TCCR1B = (TCCR1B & 0b11111000) | 0x01; – nhưng điều này ảnh hưởng thư viện Servo.

5. Lỗi thường gặp

  • Dùng analogWrite trên chân không có dấu ~ → chỉ bật/tắt ở 0 hoặc 255.
  • Gọi analogWrite liên tục trong vòng lặp không giới hạn tốc độ → không lỗi, nhưng tốn CPU vô ích.
  • MOSFET nóng: không phải loại logic-level hoặc thiếu tản nhiệt với dòng lớn.

6. Bài tập

  1. Làm hiệu ứng "nhịp thở" cho LED và so sánh có/không có gamma.
  2. Dùng biến trở chỉnh tốc độ quạt 12 V qua MOSFET.
  3. Dùng LED RGB (3 chân PWM) để trộn màu theo giá trị đọc từ Serial (ví dụ lệnh 255,128,0).

Bài tiếp theo: #5 – Đọc tín hiệu analog.

Tài liệu tham khảo