Động cơ DC cần dòng hàng trăm mA tới vài A và cần đảo chiều – điều mà chân Arduino (20 mA, chỉ một chiều) không làm được. Driver dựa trên mạch cầu H như L298N giải quyết cả hai: khuếch đại dòng và đổi chiều quay, còn Arduino chỉ gửi tín hiệu logic.

1. Mạch cầu H hoạt động thế nào

Hình 1. Đóng cặp Q1–Q4 hoặc Q2–Q3 để dòng điện qua động cơ theo hai chiều ngược nhau.
Hình 1. Đóng cặp Q1–Q4 hoặc Q2–Q3 để dòng điện qua động cơ theo hai chiều ngược nhau.

Bốn khóa (transistor) xếp thành hình chữ H, động cơ nằm ở thanh ngang. Đóng chéo Q1 và Q4, dòng đi từ trái sang phải; đóng Q2 và Q3, dòng đi ngược lại – động cơ đảo chiều. Không bao giờ đóng hai khóa cùng một bên (Q1 + Q3) vì sẽ chập nguồn; mạch logic trong L298N đã ngăn điều này khi bạn điều khiển qua IN1/IN2.

2. Đấu nối

Hình 2. Đấu nối Arduino, module L298N, pin 12 V và động cơ DC.
Hình 2. Đấu nối Arduino, module L298N, pin 12 V và động cơ DC.
L298NNối tớiGhi chú
ENAD5 (PWM)Tháo jumper trên ENA để điều khiển tốc độ bằng PWM
IN1 / IN2D7 / D8Chọn chiều quay
12V, GNDPin/nguồn động cơGND module nối chung GND Arduino
5VĐể trống (hoặc nuôi Arduino)Khi nguồn ≤ 12 V và jumper 5V-EN đang cắm, module tự tạo 5 V
OUT1 / OUT2Hai dây động cơĐổi chỗ hai dây = đổi chiều mặc định

3. Bảng logic

ENAIN1IN2Động cơ
PWMHIGHLOWQuay thuận, tốc độ theo duty
PWMLOWHIGHQuay nghịch
HIGHgiống nhaugiống nhauPhanh nhanh (hai đầu động cơ nối cùng mức)
LOWbất kỳbất kỳThả trôi (động cơ quay chậm dần)

4. Chương trình

const byte ENA = 5, IN1 = 7, IN2 = 8;

// speed: -255 (lùi hết cỡ) … 0 (dừng) … 255 (tiến hết cỡ)
void setMotor(int speed) {
  speed = constrain(speed, -255, 255);
  if (speed > 0)      { digitalWrite(IN1, HIGH); digitalWrite(IN2, LOW);  }
  else if (speed < 0) { digitalWrite(IN1, LOW);  digitalWrite(IN2, HIGH); }
  analogWrite(ENA, abs(speed));
}

void brake() {
  digitalWrite(IN1, LOW); digitalWrite(IN2, LOW);
  analogWrite(ENA, 255);              // hai đầu động cơ cùng nối GND → hãm
}

void setup() {
  pinMode(ENA, OUTPUT); pinMode(IN1, OUTPUT); pinMode(IN2, OUTPUT);
  Serial.begin(115200);
}

void loop() {
  // biến trở ở A0: giữa = dừng, xoay trái = lùi, xoay phải = tiến
  int v = map(analogRead(A0), 0, 1023, -255, 255);
  if (abs(v) < 20) v = 0;             // vùng chết quanh điểm giữa
  setMotor(v);
  delay(20);
}
Khi đảo chiều đột ngột từ tiến hết cỡ sang lùi hết cỡ, dòng điện tăng vọt. Trong ứng dụng thật, hãy giảm dần tốc độ về 0 (ramp) trước khi đảo chiều, tương tự cách làm với servo ở bài #11.

5. Hạn chế của L298N

  • Sụt áp lớn: L298N dùng transistor lưỡng cực, mất khoảng 2 V trở lên ở dòng cao – nguồn 12 V chỉ còn ~10 V tới động cơ, và phần chênh lệch biến thành nhiệt.
  • Dòng: khoảng 2 A mỗi kênh (theo datasheet), cần tản nhiệt; động cơ khởi động có thể kéo gấp nhiều lần dòng định mức.
  • Thay thế hiệu quả hơn: TB6612FNG (≤ 1,2 A, sụt áp thấp) cho robot nhỏ; BTS7960 hoặc driver MOSFET cho động cơ công suất lớn.

Muốn giữ tốc độ chính xác khi tải thay đổi, cần đo tốc độ bằng encoder và điều khiển vòng kín – xem dự án #43 đọc encoder và điều khiển tốc độ.

6. Bài tập

  1. Điều khiển 2 động cơ (kênh A và B) cho xe robot: tiến, lùi, rẽ trái, rẽ phải bằng lệnh Serial.
  2. Thêm ramp: tốc độ thay đổi tối đa 5 đơn vị mỗi 20 ms.
  3. Đo dòng động cơ khi khởi động và khi chạy ổn định bằng đồng hồ vạn năng.

Bài tiếp theo: #13 – Cảm biến DHT11/DHT22.

Tài liệu tham khảo